เทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี ครั้งที่ ๒
หลักการและเหตุผล
เทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี เกิดจากแนวคิดการทำงานโดยใช้กระบวนการของละครเพื่อพัฒนาเยาวชนอย่างต่อเนื่อง
จนเล็งเห็นว่าศิลปะการละครนั้นเป็นศาสตร์ของการเรียนรู้บูรณาการที่สามารถหล่อหลอมให้เยาวชนไทยมีภูมิคุ้มกันทางร่างกาย
จิตใจ ปัญญา และสังคมที่แข็งแรง เป็นพื้นฐานสำหรับการเป็นพลเมืองที่จะเป็นกำลังสำคัญของสังคมไทยในอนาคต ในทุกภาคส่วน
ในกระบวนการมีส่วนร่วมกับละครนั้น จะมีอยู่๓ ขั้นตอน หมุนเวียนเป็นวัฏจักร คือ
-
ในฐานะคนดู เริ่มต้นจากการให้เยาวชนมีส่วนร่วมในการดูละคร สัมผัสความสนุกอันเป็นพื้นฐานของความสุข
นำไปสู่การ ฟังอย่างแท้จริง การคิดวิเคราะห์ และการแสวงหาองค์ความรู้จากการชมละคร
-
ในฐานะนักเล่าเรื่อง เริ่มต้นจากกระบวนการถ่ายทอดประสบการณ์ของตนเองเพื่อนำไปสู่การพัฒนาเรื่องราวที่เป็นเรื่องเล่า
โดยเฉพาะเรื่องเล่าที่เป็นด้านมืดของตน นำมาขัดเกลา สร้างรูปแบบที่สนุก สวยงาม จริงใจ เพื่อบอกต่อเป็นอุทาหรณ์แก่ผู้อื่น
พร้อมทั้งขัดเกลาความคิดภายในจิตใจของตนเองไปในขณะเดียวกัน
-
ในฐานะนักแสดง เริ่มต้นจากการสังเกตพฤติกรรมของมนุษย์ สู่การเข้าถึงลักษณะนิสัยของตัวละคร
ศึกษาที่มาที่ไปและเหตุผลของการกระทำต่างๆของตัวละคร เพื่อพัฒนาทักษะการแสดงออก การเปล่งเสียง
การเคลื่อนไหวร่างกาย อันเป็นการค้นหารูปแบบเพื่อการส่งต่อความหมายของเรื่องราวไปสู่ผู้ชม ด้วยความสนุก
โดยทั้ง ๓ กระบวนการนั้นล้วนแล้วแต่ก่อให้เกิดอานิสงส์แก่เยาวชน เป็นกระบวนการขัดเกลาทั้งด้านกายกรรม วจีกรรม
และมโนกรรม ของเยาวชนอย่างต่อเนื่อง เพื่อไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดีงาม
จากกระบวนการทำงานในลักษณะดังกล่าวอย่างต่อเนื่องมากว่า ๙ ปี
และได้มีโอกาสไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มละครชาวต่างประเทศทั้งยุโรป อเมริกา แอฟริกา และเอเชีย ก็พบว่า
โลกของศิลปะการละครเพื่อการพัฒนานั้น เป็นกระบวนการสำคัญในการสร้างพื้นที่สีขาว แก่เยาวชนไทย
ท่ามกลางวิกฤติปัญหาทางสังคม ทางปัญญาและพื้นฐานทางคุณธรรม จริยธรรม
เทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี จึงเป็นอีกหนึ่งของกระบวนการเปิดตาเยาวชน นักการศึกษา ผู้ที่ทำงานด้านการพัฒนาทุกภาคส่วน
ให้ตระหนักถึงกุศโลบายสำคัญในการดึงเยาวชนไทยให้คืนกลับสู่พื้นที่สีขาวด้วยศิลปะการละคร อันเป็นเสมือนเชือกแห่ง
ไมตรีที่จะร้อยรัดองค์ความรู้ทุกแขนงให้หล่อหลอมเป็นหนึ่งเดียว เป็นเส้นทางสว่างแก่เยาวชนไทย
ไม่ว่าจะเป็นการบูรณาการละครกับการศึกษา ละครกับศิลปะและชีวิต ละครกับคุณธรรมจริยธรรม ละครกับวิทยาศาสตร์
หรือละครกับการเข้าถึงความเป็นมนุษย์และการให้กำลังใจซึ่งกันและกัน ซึ่งไม่มีพื้นที่ใดที่เหมาะสมเท่ากับจังหวัดปทุมธานี
อันเป็นจังหวัดที่เป็นศูนย์กลางของสถาบันการศึกษา และแหล่งเรียนรู้สำคัญๆ มากมาย
การทำงานของเทศกาลละครนานาชาติปทุมธานีจึงจะเป็นการประกาศพื้นที่สีขาวของเยาวชนสู่สาธารณชนในวงกว้างเพื่อนำไปสู่การยอมรับ
พัฒนา ต่อยอดร่วมกับศาสตร์อื่นๆ อย่างต่อเนื่อง ยั่งยืนสืบไป
ซึ่งผลลัพธ์ในการจัดงานครั้งที่๑ เมื่อวันที่ ๑ ถึง ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒ นั้นได้รับการยอมรับจากทุกภาคส่วนว่าโครงการเทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี
นั้นเป็นโครงการสำคัญที่สมควรจะต้องดำเนินต่อไปอย่างต่อเนื่องเพื่อประโยชน์สูงสุดต่อเยาวชนและองค์กรร่วมจัดทุกองค์กร และ จังหวัดปทุมธานี
วัตถุประสงค์การจัดเทศกาล
-
เพื่อสร้างปทุมธานีให้เป็นพื้นที่สีขาวแห่งการเรียนรู้แก่เยาวชนไทยโดยอาศัยศาสตร์ของละครเป็นเครื่องมือบูรณาการ
สามารถพัฒนาเป็นจังหวัดตัวแทนของประเทศไทยในฐานะเมืองแห่งการเรียนรู้ด้วยศาสตร์ของละคร
-
เพื่อสร้างเยาวชนไทยที่มีพื้นฐานดีทางด้าน กายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม อันเป็นพื้นฐานสำหรับการเรียนรู้ศาสตร์ทุกแขนง
รวมทั้งการนำพาเยาวชนสู่ความเป็นเลิศทางด้านศิลปะการละครในระดับชาติและระดับโลก
-
เพื่อสร้างพลังการทำงานร่วมกันระหว่างเครือข่ายภาคี และร่วมกันยกระดับปทุมธานีให้เป็นที่รู้จักในระดับโลก
ในฐานะเมืองแห่งการเรียนรู้ เมืองแห่งศิลปะการละคร และเมืองแห่งการท่องเที่ยวเชิงการศึกษาและวัฒนธรรม
คณะทำงานและองค์กรจัดร่วม
คณะดำเนินการหลัก
คณะละครมรดกใหม่: สำนักศิลปะการละครเพื่อการพัฒนา
องค์กรร่วมจัดในการจัดงานครั้งที่๑/๑ ถึง๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒
- วัดปัญญานันทาราม
- หออัครศิลปิน สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม
- องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ
- มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี
- โครงการกำลังใจ ภายใต้พระอุปถัมภ์พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา:กระทรวงยุติธรรม
อย่างไรก็ตามเพื่อให้เทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี เป็นโครงการสำคัญสำหรับทุกภาคส่วนในจังหวัดปทุมธานี
และยกระดับความเป็นมืออาชีพของเทศกาลละครในด้านของสถานที่จัดการแสดง
ความพร้อมของอุปกรณ์ด้านเทคนิคเพื่อรองรับความเป็นมืออาชีพของกลุ่มละครจากต่างประเทศ
ในปีนี้จึงมีแนวคิดขยายแนวร่วมจากองค์กรในท้องถิ่นให้มีส่วนร่วมในเทศกาลละครมากขึ้นด้วยการเรียนเชิญองค์กรอื่นๆในจังหวัดเข้าร่วม
องค์กรร่วมจัดที่เรียนเชิญเพิ่มเติมในการจัดงานครั้งที่ ๒/๒๘ มกราคม ถึง๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓
- จังหวัดปทุมธานี
- สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดปทุมธานี
- องค์การบริหารส่วนจังหวัดปทุมธานี
- หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
- การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานกรุงเทพมหานคร และปริมณฑล
- กองบังคับการตำรวจตระเวนชายแดนภาค ๕
- มหาวิทยาลัยรังสิต
- มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
- มหาวิทยาลัยกรุงเทพฯ
แนวคิดในการวางแผนเทศกาลละคร
ดังที่ อาจารย์ชนประคัลภ์ จันทร์เรือง ในฐานะผู้ริเริ่มโครงการเทศกาลละครนานาชาติปทุมธานี ได้กล่าวไว้ว่า
"การจัดเทศกาลละครนานาชาติปทุมธานีนั้น เน้นที่การ ลดตัวตน และเพ่งไปที่ประโยชน์ของเยาวชนเป็นหัวใจ
ดังนั้นจึงสำคัญที่ลงมือทำให้มาก ใช้เม็ดเงินให้น้อย ใครช่วยอะไรได้ช่วย ใครลงแรงได้ลงแรง ใครลงของได้ลงของ
ใครลงเงินได้ลงเงิน ในเทศกาลละครนี้จะจัดทุกปี ไม่มีงดเว้น ใครจะช่วยก็ขอบคุณ ใครติดขัดไม่สะดวกใจที่จะช่วยก็ไม่ว่ากัน
แต่จะไม่มีการหยุดเพียงเพราะขาดเงิน ใครให้ทุนหรือไม่ให้ทุนก็ไม่สำคัญเท่ากับว่า เมื่อแน่วแน่ทำอย่างต่อเนื่องแล้ว
วันหนึ่งจำนวนของเด็กไทยที่เดินเข้าชมหออัครศิลปิน พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ ห้องสมุด
หรือแหล่งเรียนรู้อื่นๆจะต้องมากกว่าเด็กไทยที่เดินเข้าห้างสรรพสินค้า ร้านเกม แหล่งอบายมุข เข้าหาเหล้า
บุหรี่ เพศ และยาเสพติด นักเรียน นักศึกษา จะต้องเป็นผู้ที่แสวงหาความรู้มากกว่าแค่การสะสมความรู้ ใบเกรด
หรือใบปริญญา ที่สำคัญที่สุดวันหนึ่ง เด็กไทยจะต้องเข้าวัดมากขึ้น และเข้าไปในสถานกักกัน สถานพินิจน้อยลง"
ลักษณะเด่นของเทศกาล
(ที่เป็นอยู่และจะทรงสภาพนี้ต่อไปเพียงแต่อาจจะเพิ่มเติมอะไรบางอย่างที่สอดคล้องกับแนวทางของ
การพึ่งตัวเอง การแสงหาความรู้ การประสานเกื้อกูลระหว่างกันตั้งแต่ผู้จัดยัน ชาวต่างชาติยันเด็กนักเรียน)
-
เป็นเทศกาลที่เยาวชนไทยประมาณ ๓๐๐-๖๐๐คน, เยาวชนและนักการละครชาวต่างประเทศจำนวน ๑๐๐ คน,
และทีมงานเทศกาลละครจำนวน ๖๐-๑๐๐ คนจะมาอยู่ร่วมทำกิจกรรมตลอด๙ วัน
-
เป็นเทศกาลที่ให้ความสำคัญกับ Green and Sustainable
-
เน้นความเป็นหนึ่งเดียวเปิดโอกาสให้ทุกคนได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน
และได้ดูละครของกันและกันทุกเรื่อง รวมแล้วประมาณ ๔๐ เรื่อง
-
เป็นเทศกาลละครที่ไม่ขายบัตร เพราะ ละครคือของขวัญไม่ใช่สินค้า
Theatre is a gift, not for sale.
แนวทางการจัดกิจกรรมประจำปีพ.ศ.๒๕๕๓
แบ่งเป็น ๖ ส่วน คือ
- วันแรก -พิธีรับมอบศาสตราวุธเพื่อใช้ประกอบพิธีไหว้ครู ขบวนจักรยานและพิธีเปิด
- ตลอดงาน - นิทรรศการศิลปะนานาชาติที่เกี่ยวเนื่องกับประเทศต่างที่เข้าร่วม และนิทรรศการ ละครกับภารกิจหลักขององค์กรจัดร่วม ตลอดงาน
- ภาคเช้า - ละครจากเครือข่ายเยาวชนในประเทศทั้งหมด ๓๐ เรื่อง
- ภาคบ่าย - เสวนาแลกเปลี่ยน อบรมเชิงปฏิบัติการ ละครจากเยาวชนต่างประเทศ
- ภาคค่ำ - ละครมืออาชีพจากทั่วโลกทั้งหมด ๑๐ เรื่อง
- วันสุดท้าย - พิธีไหว้ครู
(ข้อมูล ณ วันที่ ๑ มิถุนายน/โดยยังเปิดรับสมัครจนถึงสิ้นเดือนกันยายน นี้)
กลุ่มละครต่างประเทศที่ตอบตกลงเข้าร่วมเทศกาลฯ
1. ประเทศโรมาเนีย เรื่อง"MIRANDOLINA" and "ROMANIA AMAZING COUNTRY"
โดย กลุ่มThe COMIC OPERA for CHILDREN รูปแบบ Pocket Ballet
2. ประเทศเอสโตเนีย เรื่อง "VATERLAND" โดยกลุ่ม Notafe รูปแบบ Physical Movement
3. ประเทศเดนมาร์ก เรื่องHUNGRY TIGERS
โดย Max and Mia รูปแบบ Contemporary theatre
4. ประเทศฝรั่งเศส เรื่อง PACOTILLE
โดย กลุ่ม DE-CI, DE-LA รูปแบบ PUPPETRY, "human size puppet"
5. ประเทศอิสราเอล เรื่อง "Lullaby for a Puppy"
โดยกลุ่ม "Smile – Group" รูปแบบ Musical Play
6. ประเทศเนปาล โดยกลุ่ม AarohanTheatre Group รูปแบบ drama
**** และอยู่ในระหว่างประสานงานอีกหลายประเทศได้แก่ อินเดีย โปรตุเกส ฟินแลนด์ แคนาดา สหรัฐอเมริกา และ รัสเซีย *****
ตัวอย่างแนวทางการบูรณาการกิจกรรมในเทศกาลละคร และภารกิจหลักขององค์กรจัด
ซึ่งจะสรุปแนวทางแน่ชัดร่วมกันอีกครั้งหลังจากองค์กรจัดร่วมตัดสินใจเข้าร่วมโครงการ
1. ละครเยาวชนในแต่ละวันต้องมีเนื้อหาเกี่ยวข้องโดยตรงกับภารกิจขององค์กรจัดร่วม
- • เรื่องเล่าจากนิทานธรรม ชาดก หรือละครคุณธรรมจริยธรรม
- วัดปัญญานันทาราม
- • หออัครศิลปิน
- ละครกับแรงบันดาลใจจากชีวิตและผลงานของศิลปินแห่งชาติ
- • องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ
- ละครกับวิทยาศาสตร์ หรือ ประวัติชีวิตนักวิทยาศาสตร์
- • มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
- ละครกับการเรียนรู้/การพัฒนาตนเอง
- • มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี
- ละครกับการทำงานเพื่อมวลชน จริยธรรมของนักสื่อสารมวลชน
- • โครงการกำลังใจในพระอุปถัมภ์พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา กระทรวงยุติธรรม
- ละครกับการเข้าถึงความเป็นมนุษย์ ละครกับการให้กำลังใจผู้ที่ผิดพลาด
2. ละครจากต่างประเทศควรมีเนื้อหาสอดคล้องกับภารกิจขององค์กรจัดร่วม
** หากกรณีไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ต้องมีนิทรรศการเชื่อมโยงถึงบุคคล
องค์ความรู้จากประเทศนั้นที่สอดคล้องกับภารกิจขององค์กรจัดร่วม เช่น ละครวิทยาศาสตร์จากประเทศเดนมาร์ก
หากเนื้อหาของละครไม่ได้เป็นละครวิทยาศาสตร์ทีเดียว ก็ควรจะจัดนิทรรศการทางวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวเนื่อง
กับประเทศเดนมาร์กที่เชื่อมโยงเป็นประโยชน์ต่อเยาวชนไทยด้วย **
3. กิจกรรมอื่นๆ
-
เยาวชนทั้งไทยและต่างประเทศ ต้องได้ศึกษาเรียนรู้กิจกรรมขององค์กรจัดร่วม ได้แก่ เยี่ยมชมหออัครศิลปิน
เยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ ปฏิบัติธรรมขั้นต้นที่วัดปัญญานันทาราม
การแนะนำสถานที่ศึกษาต่อในระดับมหาวิทยาลัยจากมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี เยี่ยมชมบอร์ดนิทรรศการของโครงการกำลังใจเป็นต้น
-
นักศึกษามหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชียและนักศึกษามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี ร่วมเป็นทีมงานและคณะทำงาน
-
นักศึกษามหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชียร่วมส่งผลงานเข่าร่วมเทศกาลละคร ๑ เรื่อง
-
นักศึกษามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี ร่วมส่งผลงานละครเข้าร่วมในเทศกาลละคร ๑ เรื่อง
-
เยาวชนจากสถานพินิจอื่นๆที่สามารถออกนอกสถานที่ได้สามารถมาร่วมเป็นผู้ชมในเทศกาลละครได้
เอกสารเพิ่มเติม ๑ ข้อมูลองค์กรผู้ดำเนินโครงการ
ดำเนินการโดย คณะละครมรดกใหม่ สำนักศิลปะการละครเพื่อการพัฒนา ภายใต้สมาคมคนเล่าเรื่อง
ที่มาขององค์กร
คณะละครมรดกใหม่: สำนักศิลปะการละครเพื่อการพัฒนา เป็นองค์กรที่เน้นเรื่องของการพัฒนาตัวตน
เพื่อนำไปสู่การพัฒนาผู้อื่นและสังคมผ่านกระบวนการการศึกษาความเป็นมนุษย์และศิลปะการละคร ภายใต้ปรัชญาสำคัญ 6 ข้อคือ
- พร้อมใจกันทำพร้อมใจกันเลิก: สร้างความเป็นหนึ่งเดียวเพื่อพัฒนากระบวนการเรียนรู้
- ทำแล้วทำเล่าจนทำได้: พัฒนาทักษะทางด้านการคิด-อ่าน-เขียนและการละคร
- แผ่วที่ผลทำที่เหตุ : นำพาชีวิตไปสู่กระบวนการคิดวิเคราะห์จนเกิดโยนิโสมนสิการ
- อยู่อย่างต่ำทำอย่างสูง :เน้นการดำรงอยู่อย่างเรียบง่ายพอเพียงและมีสุนทรียศาสตร์
- ไม่มีเรื่องที่เล่าไม่ได้ มีแต่คนที่เล่าไม่เป็น: เน้นที่การมีอุดมการณ์ทำเพื่อผู้อื่น
- เป็นอย่างที่สอน เพื่อจะสอนอย่างที่เป็น: เน้นการให้เป็นตัวอย่างที่ดี
อ.ชนประคัลภ์ จันทร์เรือง ประธานองค์ความรู้คณะละครมรดกใหม่
พบจันทร์ ลีลาศาสตร์สุนทร Festival Directer
ทีมบุคลากร
คณะละครมรดกใหม่ ประกอบด้วยสมาชิก ๔ กลุ่มคือ
- กลุ่มนักเล่าเรื่อง ผู้ปวารณาตนเป็นผู้ทำงานเพื่อส่วนรวม มีทักษะอยู่ในระดับที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ได้
- กลุ่มนักเล่าเรื่อง ฝึกหัดผู้เข้ามาใช้ชีวิตในแหล่งเรียนรู้ และสนใจใคร่ฝึกฝนตนเองเพื่อการพัฒนา
- กลุ่มอาสาสมัครนักแสดง คือ กลุ่มของอาสาสมัครที่สนใจทดลองศึกษาความรู้ด้านการละครระยะสั้น
- นักเรียนมรดกใหม่โฮมสคูล คือกลุ่มของเยาวชนที่มาศึกษาหาความรู้ผ่านละครและวิชาการ โดยมาอยู่เป็นนักเรียนประจำ ๓-๖ ปี จำนวนปีละ ๖ คน
- กลุ่มนักเล่า เรื่องผู้ปวารณาตนเป็นผู้ทำงานเพื่อส่วนรวม มีทักษะอยู่ในระดับที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ได้
สมาชิกของคณะละครมรดกใหม่ไม่มีใครมีเงินเดือน ทุกคนทำงานด้วยอุดมการณ์และปรัชญาขององค์กร
มีที่อยู่อาศัย มีอาหาร ๓ มื้อเป็นปัจจัยพื้นฐาน มีสวัสดิการยังชีพหากองค์กรมีรายได้ แต่มีกระบวนการอย่างดีในการดูแลพ่อแม่ของสมาชิก
การดูแลสมาชิกยามเจ็บป่วย การพัฒนาความรู้ความสามารถ และสวัสดิการอื่นๆ เช่น การบวช การแต่งงาน การดูแลบุตรหลาน เป็นต้น